Nói về việc LÀM GIàu Nhờ Từ Thiện của BIll GATES

Mấy hôm nay, một tờ báo công nghệ kiêm lá cải ở Việt Nam có bài phân tích về việc Bill Gates làm giàu lên trông thấy nhờ quỹ từ thiện của ông ta, khi những thành tựu về vaccine chống Covid-19 giúp cho quỹ từ thiện của ông thu về hơn 28 tỷ dollars trong khi chỉ chi ra 23.5 tỷ dollar cho công việc thiện nguyện. Thực ra, chuyện quỹ Bill & Melinda Gates đầu tư để nhồi vốn và có tiền làm các công việc hữu ích cho xã hội là chuyện vô cùng bình thường, nhưng nó chỉ trở nên giật gân khi mà một tờ báo Việt Nam giật tít câu view bằng cách dịch bài phân tích của một tờ báo nước ngoài khác.

Nếu bạn từng nghe về các công ty phi lợi nhuận, bạn sẽ không còn suy nghĩ phê phán quỹ Bill & Melinda Gates khi họ rất thông minh trong lĩnh vực đầu tư và tạo ra rất nhiều tiền để vừa mang lại giá trị cho xã hội mà vẫn giữ được tiền của những người đóng góp cho quỹ này. Ngay cả trên trang nhà của quỹ này, người ta vẫn có mục “Investment policy” (điều khoản đầu tư), nếu đem tiền mà đôi đi, chả ai gọi đó là đầu tư cả. Quỹ này được lập ra nhằm mục tiêu đầu tư tài sản vì mục đích phụng sự xã hội và phát triển bền vững hơn là khái niệm “từ thiện” mà người Việt Nam thường hiểu sai. Ví dụ như cô ca sĩ gì đó ở Việt Nam, kêu gọi mọi người góp tiền đi làm từ thiện lên đến hàng trăm tỷ, nhưng sau khi cô ấy đem tiền đi phát thì không còn gì, nhưng khi những người giàu như Gates lập tra một quỹ từ thiện, trên thực chất, họ lập ra một doanh nghiệp với giá trị cốt lõi của nó là tạo ra của cải phục vụ cho những mục đích cao cả phục vụ nhân loại. Thế nên, chả có gì sai khi quỹ từ thiện này lại làm giàu.

Ở một diễn biến khác, quỹ bảo hiểm xã hội của Việt Nam đang thiếu những cái đầu thông minh như Bill Gates để có thể giúp cho quỹ sinh sôi về mặt tài sản để có thể đảm bảo thu nhập của người lao động khi về già. Khi bạn nắm một quỹ, bạn phải biết cách đầu tư thông minh để không làm số tiền trong quỹ giảm đi. Nếu bạn đầu tư không thông minh, thì quỹ sẽ bị co lại, và chẳng chóng thì chầy, quỹ sẽ bị phá sản.

Tổng tài sản (total assets) của quỹ Bill & Melinda Gates là 49.8 tỷ dollars, và quỹ này có CEO để quản lý và phát triển khối tài sản đó lên, chứ không đơn giản chỉ là gom tiền từ các tỉ phú và đi làm từ thiện. Để tiền sinh tiền và lấy một phần trong đó phụng sự xã hội, các tổ chức từ thiện tư nhân dùng số tiền trong quỹ để đầu tư vào các công ty (các mã chứng khoán), tiền, vàng…v.v Trong câu chuyện của quỹ Bill & Melinda, họ có mua cổ phiếu của các công ty sản xuất Vacince và mà họ có tài trợ, cái đó có thể tạo ra lợi thế cạnh tranh không lành mạnh cho các công ty này, nhưng đó là một câu chuyện khác, nếu có thời gian tôi sẽ tìm hiểu và viết bài thảo luận. Trong phạm vị bài viết này, tôi chỉ muốn chỉ ra rằng, việc các quỹ từ thiện tư nhân đi đầu tư và làm giàu là một chuyện rất dỗi bình thường. Các bạn có thể xem các danh mục đầu tư của quỹ này tại trang nhà của họ. Để có thể mường tượng xem tiền họ sinh lời từ đâu, bạn có thể xem bức hình dưới đây (nguồn visualcapitalist.com).

Danh mục đầu tư của quỹ Bill & Melinda Gates Foundation

 Và bởi vì quỹ này hoạt động như là một doanh nghiệp nên vẫn chịu sự quản lý của pháp luật, nhưng do cam kết đầu tư tiền lời vào các hoạt động vì cộng đồng, nên họ được miễn giảm các loại thuế. Trên thực tế Bill Gates, vợ của ông và Warren Buffets là ba người nắm quyền kiểm soát chính của quỹ này và hầu như không ai có thể tước quyền kiểm soát đó của họ (họ là những người được uỷ thác để kiểm soát quỹ, và với tổng số tiền họ đóng góp đang chiếm ưu thế, thì chỉ có thể là chính họ mới thay đổi được danh sách những người được uỷ thác mà thôi).

Nghĩ theo một hướng khác, quỹ này chính là cách để giúp Bill Gates và những người bạn của ông thể hiện quyền lực mềm của chính họ. Họ có thể can thiệp vào các cuộc bầu cử bằng cách góp tiền cho những nhà chính trị dân tuý chẳng hạn. Hoặc họ đóng góp rất nhiều tiền cho tổ chức WHO khi mà Donald Trump ngưng hỗ trợ cho tổ chức này. Nói cách khác, song hành với các chính quyền và các tổ chức thuộc liên hợp quốc, các doanh nhân cùng với các doanh nghiệp và các quỹ của mình cũng là những người kiểm soát thế giới.

Nếu quỹ của Bill & Melinda Gates hoạt động đúng với tôn chỉ của họ, và tốt cho cả hành tinh này, chúng ta nên ủng hộ họ. Nhưng nếu họ can thiệp quá sâu vào chính trị và tạo ra những xung đột về mặt lợi ích thì các chính thể cũng không để cho họ yên đâu. Thế nên, các bạn chỉ nên xem các bài báo nói về chuyện kiếm lời của quỹ Bill & Melinda Gates chỉ là bài viết tham khảo và nhìn dưới lăng kính của những người trung dung và có hiểu biết về cách mà các quỹ từ thiện hoạt động và đừng bị dẫn dắt dễ dàng bởi mục đích cá nhân của những người viết báo nhưng không theo nguyên tắc và đạo đức của người làm báo.

Sài Gòn, ngày 06 tháng 05 năm 2021