Nhớ bà nội

Cụ già đi chợ, đang nghỉ mệt ở một góc đường, chụp tại Gò Vấp, HCM

Hình một cụ già với chiếc nón lá mà tôi chụp được đã gợi lại cho tôi bao kỷ niệm đẹp về Nội của tôi.

Cách đây mấy hôm, trong lúc đi dạo, tôi tình cờ chụp được vài bức hình một cụ già đi chợ, đó là những bức ảnh tôi rất ưa thích bởi nét hiền hậu, đôi mắt nheo nheo, và nụ cười phúc hậu của cụ. Khi ngắm đi ngắm lại những bức ảnh của cụ, tôi chợt nhận ra, mình đã xa nội nhiều năm rồi.Bà nội của tôi cũng như cụ già kia, phúc hậu, hiền như cục đất, và hơn nữa còn yêu thương tôi rất mực. Tôi vẫn còn nhớ, lúc bà nội tôi còn khỏe, bà thường nấu cho tôi ăn. Món ăn bà nấu tuy không phải lúc nào cũng ngon, nhưng trong đó là tràn đầy tình thương bà dành cho tôi. Bà thường hay nấu món bí đỏ xào tỏi, mà cách nấu của bà cũng khác người lắm, bí đỏ phải chấy hết cả ra, như nấu cháo vậy đó. Tôi chỉ ăn được vài muỗng là bắt đầu thấy no và hơi ớn, là bà lại thủ thỉ “Ăn đi Tu, ăn rồi mệ cho hai trăm”. Hai trăm ở đây là hai trăm đồng, thời đó có thể mua được vài cái kẹo, nghe như vậy mà thấy vui vui để mà ăn tiếp, chứ tôi cũng chả bao giờ lấy hai trăm đồng bà định cho.

Hằng ngày cứ vào buổi chiều, bà tôi lại bắt ghế ra ngồi trước hiên nhà và chào hỏi tất cả những người đi ngang qua. Cổng nhà tôi cách cửa ngỏ khoảng hơn mười thước, vậy mà bất cứ ai đi ngang bà cũng chào và mời vào uống nước trà. Phần lớn những người đi qua đều chào lại một cách xã giao rồi lại đi tiếp. Một vài ông bà lớn tuổi thì lại ghé vào nói đôi ba câu chuyện, dù chả có ý nghĩa gì mấy, nhưng cũng mua vui được một chút thời gian.

Trong các buổi chiều ấy, thể nào cũng có bà bán bánh lọc, ram, ít ở gần nhà, vừa đi vừa rao. Bà tôi lại gọi bà bán bánh vào, rồi mua cho tôi và bà mỗi thứ bánh một ít. Bà tôi hay có một chiêu, là cứ chỉ đâu đó bâng quơ “Ui cha, cái thằng đầu tê hắn mang cái quần lạ rứa” để bà bán bánh ngoảnh mắt đi, thế là bà tôi thó vội vào bát của tôi thêm được một chiếc bánh lọc. Tôi nghĩ, bà bán bánh biết, nhưng cũng sao đâu, chỉ là vui thôi, bởi tính bà nội tôn vốn thế rồi.

Tôi đã được ăn những chiếc bánh lọc chay / mặn, nhỏ xíu như ngón tay cái của tôi bây giờ suốt nhiều năm với tình yêu thương chăm sóc của bà. Bà tôi chả mua cho ai ăn ngoài tôi, kể cả em gái của tôi cũng chỉ được bà tôi mua cho ăn đôi ba lần khi có nó ở nhà.

Bà thương tôi nhất

Có lẽ, tôi là một trong những đứa cháu mà Nội thương nhất

Bà tôi thường hay khen tôi “Cái thằng đẹp trai thiệt, đẹp lồng lộng i rứa”. Tôi không biết mình có đẹp trai tới mức “lồng lộng” hay không, nhưng cứ nghe bà khen thì thấy vui vui trong lòng rồi.

Bà tôi rất thích ngồi hát một mình, bài mà bà thích hát nhất là bài “Một khúc tâm tình người Hà TĨnh”, bà chẳng biết bài hát đó tên gì, và thực ra cũng chả thuộc lời, bà chỉ hát được vài câu đầu mà thôi:

“Chứ đi mô rồi cũng nhớ về Hà Tĩnh

Nhớ núi Hồng Lĩnh nhớ dòng Sông La

Nhớ biển rộng mà quê ta…Ơ hơ…ơ hờ…

Những cánh đồng muối trắng

Tình sâu với nghĩa nặng, Biển ta lại nhớ Rừng

Nên chi rứa đồng bằng

Mà gió ngàn bay về”

Bà tôi xương cốt rất khỏe, bà làm đủ thứ việc trong nhà, cơm bà nấu rất nhanh, tay bà giống như tay của mẹ rồng trong phim “Cuộc chiến vương quyền” ấy, cứ chụp nhanh nắp xong, hoặc bưng cả nồi mà không hề sợ nóng. Bà tôi vốn là nông dân nên rất ham việc, thấy việc gì cũng muốn làm, và không quen ngồi không. Ba tôi và các o tôi thường hay kể, bà ngày xưa thường đi làm từ rất sớm, cấy lúa hết mấy sào ruộng rồi về. Về tới nhà thì cũng đã tối mịt, bắt nồi cơm, dọn dẹp chuồng bò này kia rồi mới chịu nghỉ. Đến cả khi sinh ba tôi, bà cũng phải quần quật cả ngày rồi mới sinh. Chả thế mà lúc già, lưng bà còm lắm, người lúc nào cũng nghiêng hẳn về phía trước.

Ngày xưa, khi bà tôi chạy giặt Mậu Thân, rồi vào chăm nom ông Nội đang nằm ở bệnh viện Huế, thì cũng là lúc bà xa rời làng quê, mà thay vào đó là buôn thúng bán mẹt ở chợ bến Ngự nuôi con, để ba tôi khôn lớn, và có tôi bây giờ. Bà tôi vất vả, cùng cực lắm, ngồi bán rau ở chợ cá, mỗi ngày chỉ kiếm được có vài đồng bạc, mà ngày nào cũng đi làm, không rên rỉ lấy một lời. Suốt thời gian niên thiếu, ở cùng bà, chả bao giờ tôi nghe bà rên một tiếng là mình phải cực khổ, hay kể lể về công nuôi nấng ba tôi nên người. Đến bây giờ, tôi mới thấu hiểu được sự lớn lao của bà, và sự hy sinh mà không giá nào có thể mua được mà bà đã phải trải qua.

Lúc tôi được sinh ra, nhà tôi còn nghèo lắm. Cứ mỗi tối đi chợ về bà lại dùi cho mẹ tôi cái bánh chưng, để mẹ tôi ăn thêm cho có sữa. Bà tôi không có nhiều tiền, thậm chí phải sống nhiều năm không có nhà, nhưng tình thương của bà dành cho con cái và mọi người thì thật lớn lao.

Ngày xưa, ba mẹ tôi mất nhiều năm mới xây được một căn nhà xi măng, trước đó tôi ở trong căn nhà bốn phía đều lợp tôn. Nhà mới, nền lót gạch hoa, rất mát và sạch. Ba tôi lúc đó kỹ lắm, mỗi ngày đều dặn tôi quét và chùi nhà hai lần cho nhà khỏi dơ. Nhưng người khó giữ cho căn nhà sạch được lúc đó lại là Nội tôi, Nội vốn quen ăn trầu, nhai bã rồi nhổ nước miếng khắp nơi. Không phải Nội tôi không thích sạch sẽ, nhưng đó là thói quen, với lại ai đã từng thử ăn trầu thì biết, không nhổ nước miếng mà nuốt vài trong thì say chết. Lúc đó tôi cũng không thích thói quen nhổ nước bã trầu ở khắp nơi của bà. Nhưng lớn lên rồi thì mới nhớ lắm những cái hăng của nước bã trầu, khi bà hôn lên má đứa nhóc tì là tôi. Những vệt màu đỏ loang lỗ khắp nơi trên nền hàng lang trước phòng khách lại là một bức tranh kỷ niệm đầy cảm xúc nhất mà tôi từng có.

Nụ hôn của nội

Nụ hôn của nội dành cho tôi

Điều tôi tiếc nuối nhất là không thể làm gì được trong hai năm cuối đời của bà. Bà Nội tôi nằm liệt giường và chỉ biết kêu tên tôi, từ sáng đến tối, từ tối đến gần sáng hôm sau. Đêm nào tôi đang học bài bà cũng kêu, tôi biết bà đang đau ghê lắm, khi những cái hạch ở cổ đang nổi lên hành bà. Suốt một năm rưỡi, tiếng kêu của bà cứ vang mãi trong đầu tôi và vang đến tận bây giờ. Tôi cảm thấy mình thật hối lỗi, vì không thể ngồi bên bà suốt, để bà luôn thấy mặt tôi, và không phải kêu tôi hoài như vậy.

Những ngày cuối đời, bà không còn đi lại được, chỉ biết nằm nhìn lên trần nhà và kêu tên tôi. Còn tôi, tôi chỉ biết chăm lo vệ sinh cho bà, khi mẹ đi vắng nhà hoặc o Khuyên chưa kịp về. Nhưng tôi lúc đó còn quá trẻ để hiểu nỗi đâu thân xác mà bà đang mang. Tôi còn quá vô tư và hồn nhiên để có thể cảm nhận được hết.

Khi bà tôi ra đi, tôi đã không khóc, không có nhiều cảm giác buồn, mà chỉ có cảm giác thanh thản vì bà tôi đã được giải thoát khỏi cơn đau. Tôi không nghĩ rằng mình sẽ khóc nhiều hơn. Nhưng giờ, mỗi khi nghĩ về bà, tôi lại không kìm được nước mắt. Tôi đã không ngừng khóc được khi viết bài này từ những dòng đầu tiên cho tới lúc này.

Bà ơi, bà đã ra đi mười mấy năm rồi, nhưng con vẫn nhớ bà, và mong bà nội của con cứ sống mãi. Con cũng biết sống chết là lẽ thường tình, nhưng từ ngày bà mất đi, con đã không còn được hồn nhiên được như ngày xưa.

Con vẫn nhớ những lời bà dặn. Bà Nội của con không chấp nê, không quá ham kim tiền, chỉ vui sống và thương yêu con cháu mình hết mực mà thôi.

Cơn nhớ Nội lắm, Nội có biết không?

Sài Gòn, 7/2016

Lẽ sống của tôi

Già, nhưng vẫn sống hữu ích cho đời

Cuộc sống của tôi vốn không tệ, nhưng trong lòng tôi luôn có nhiều băn khoăn. Bởi lẽ, những thành quả mà tôi đã thực hiện được không làm tôi hài lòng. Với tôi, tiền, danh vọng, địa vị, sự ổn định chưa bao giờ là ưu tiên hàng đầu, nên dĩ nhiên tôi chả có những thứ đó. Không ít lần tôi tự hỏi bản thân, điều gì mới là ưu tiên số một của tôi?

Câu trả lời là được làm điều mình thích. Nhưng quả thật, tôi không biết điều mình thật sự thích là gì. Tôi cực thích đọc sách, học tập suốt đời, nghe nhạc, viết lách, giảng dạy, nói chuyện (nói văn vẻ là làm diễn giả), quan sát, xây dựng và chạy chương trình (program / không phải lập trình), lập trình, chụp ảnh.. Phần lớn tôi làm tốt điều tôi thích, còn lại cũng không đến nỗi tệ, và rõ ràng trong các thứ đó không có thứ nào đứng ở đầu bảng cả.

Nhớ lại ngày xưa, tôi quyết đi CTXH cho bằng được, và để được tham gia các hoạt động CTXH, tôi phải đảm bảo rằng mình luôn được học sinh giỏi với ba tôi (điều mà tôi không thể đảm bảo trong chín năm học trước đó), và tôi làm được. Nghĩa là tôi được học sinh giỏi mấy năm liền không phải vì tôi thực sự muốn, mà chẳng qua nó là điều kiện đảm bảo việc tôi được đi CTXH.

Tôi đã từng làm công tác HSV, công tác Đoàn và cũng đạt được những thành tích không tệ trong suốt cuộc đời sinh viên, với mấy chục cái bằng khen từ cấp trung ương đến địa phương, nhưng rõ là tôi cũng không vì mấy thứ đó, mà bởi vì tôi muốn làm được một điều gì đó tốt và có ích.

Khi rời khỏi trường ĐH Khoa Học, rời bỏ vị trí giảng dạy, tôi lại quay lại dạy miễn phí cho nhiều sinh viên vào cuối tuần với mong muốn giúp cho các bạn đó phát triển sự nghiệp lập trình của mình. Mà cũng kỳ lạ, khi bạn quay lại cái trường mà chỉ vì bạn xin nghỉ dạy, bạn đã bị kỷ luật và phải dừng sinh hoạt Đảng (vì không thể chuyển Đảng được). Nên, vị trí, hay chính trị cũng không phải là mục đích của tôi, cái danh hiệu giảng viên cũng không là mục đích của tôi.

Rồi tôi mang các lớp miễn phí của mình vào Sài Gòn, dạy suốt nhiều tuần liền, rồi hàng trăm bài viết dạy lập trình trên mạng, đến bây giờ vẫn còn người đọc, vẫn còn nhiều người quan tâm đến chúng. Vẫn còn những người biên thư để nhắc tôi viết bài mới, vì dạo này tôi ít viết quá.

Giờ ở công ty hiện tại, tôi góp phần giúp cho công ty tuyển dụng và đạo tạo hàng trăm người để họ có thể làm việc được trong môi trường out-sourcing, với những dự án quốc tế, rồi giúp những bạn kỹ sư tiến bộ hơn trong công việc, có thể phát triển lên một level mới (hoặc đẳng cấp mới), có thể đảm đương những công việc thách thức hơn. Tôi liên tục soạn bài giảng mới và chia sẻ với mọi người. Và tôi thực sự vui vì những điều đó. Dẫu vậy, tôi vẫn băn khoăn, liệu mình có thể làm được điều gì tốt hơn nữa, ý nghĩa hơn nữa?

Tôi cũng vui vì mình chưa bao giờ ngừng học tập và ngừng tiến bộ. Nhưng tôi vẫn băn khoăn mình sống vì mục đích gì, vì lẽ sống gì?

Tôi chỉ biết, mình luôn mong muốn làm mọi thứ tốt đẹp hơn. Tôi đã cố gắng, và có nhiều chuyện tôi đã làm được chút chút, có một vài việc cá nhân tôi vẫn chưa làm được, nhưng tôi vẫn đang cố gắng hàng ngày, để hôm qua tốt hơn hôm qua, một chút thôi cũng được.

Ừ, lẽ sống của tôi chưa được đặt tên, nhưng cũng chả sao, bởi dù có nhắm mắt thì trái tim và trí óc tôi vẫn dẫn lối. Tôi tin, dù có những lúc ngập ngừng, nhưng chưa khi nào tôi đi lệch còn đường mà con tim mình chỉ lối.

Lỡ “làm trai đứng trong trời đất” …